اداره کل امور بانوان | مروری بر برخی از آثار مريم شعبانی و گروه نمایشی «هنر مقدس»

مريم شعباني، نقاش، عکاس، گرافیست، نویسنده و کارگردان خلاقي است که با آثارش در گروه هنر مقدس، داستان‌های زنان تاریخ‌ساز را روایت می‌کند. گروه هنر مقدس با مسئولیت شعبانی در سال‌های اخیر، سعی در تولید نمایش‌هایی داشته که تمام عوامل پشت و روی صحنه از بانوان هنرمند باشند. شعبانی ۴۵ ساله از سال ۸۸ گروه نمایشی هنرمقدس را تاسيس كرد و این گروه نمایشی با حدود ۳۰۰ عضو، تاکنون بیش از ۸۰۰ اجرای صحنه‌ای داخلی و بین‌المللی داشته و بیش از ۳۰ نمایشنامه را کار کرده‌ است؛ نمایشنامه‌هایی که همگی به نویسندگی و کارگردانی مریم شعبانی روی صحنه رفته‌اند. «هنرقدسی زنان برای تمام جهان» شعاری است که مریم شعبانی برای اين گروه تئاتري انتخاب کرده‌ است. حميدرضا ممتازان، همسر مريم شعباني و تهيه‌كننده گروه هنر مقدس بود كه مهرماه ۱۴۰۱ در يك سانحه رانندگي به رحمت ايزدي شتافت. شعباني مادر يك پسر ۹ ساله است. در ادامه برخي از آثار نمايشي گروه زنانه هنر مقدس را مرور كرده‌ايم.

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، مريم شعباني، نقاش، عکاس، گرافیست، نویسنده و کارگردان خلاقي است که با آثارش در گروه هنر مقدس، داستان‌های زنان تاریخ‌ساز را روایت می‌کند. گروه هنر مقدس با مسئولیت شعبانی در سال‌های اخیر، سعی در تولید نمایش‌هایی داشته که تمام عوامل پشت و روی صحنه از بانوان هنرمند باشند. شعبانی 45 ساله از سال ۸۸ گروه نمایشی هنرمقدس را تاسيس كرد و این گروه نمایشی با حدود 300 عضو، تاکنون بیش از ۸۰۰ اجرای صحنه‌ای داخلی و بین‌المللی داشته و بیش از ۳۰ نمایشنامه را کار کرده‌ است؛ نمایشنامه‌هایی که همگی به نویسندگی و کارگردانی مریم شعبانی روی صحنه رفته‌اند. «هنرقدسی زنان برای تمام جهان» شعاری است که مریم شعبانی برای اين گروه تئاتري انتخاب کرده‌ است. حميدرضا ممتازان، همسر مريم شعباني و تهيه‌كننده گروه هنر مقدس بود كه مهرماه 1401 در يك سانحه رانندگي به رحمت ايزدي شتافت. شعباني مادر يك پسر 9 ساله است. در ادامه برخي از آثار نمايشي گروه زنانه هنر مقدس را مرور كرده‌ايم.

زنان بايد موضوعات زنان را مطرح كنند
مريم شعباني، سرپرست و كارگردان گروه «هنر مقدس»
در گروه نمایشی «هنر مقدس» دوست دارم به موضوعاتی حول محور زنان و درباره زنان، بپردازم. من علاقه بسیاری به کار کردن درباره تاریخ ایران و اسلام و زنان تأثیرگذار دارم. قبلاً که در هنرهای تجسمی فعال بودم به این موضوعات می‌پرداختم ولی در هنر نمایش دوست دارم زندگی این بانوان تأثیرگذار را به تصویر بکشم. معتقدم زنان باید موضوعات زنان را مطرح کنند. دلیل دیگر این است که زنان ایران چون در جامعه‌ای اسلامی هستند مایل هستند فضایی مستقل برای فعالیت‌های هنری داشته باشند تا توانمندی‌های خود را نشان دهند. بنابراین در گروه نمایشی «هنر مقدس» از زنان هنرمند رشته‌های مختلف هنری دعوت کردیم تا در فضایی مستقل، موضوعات زنان را برای زنان بیان کنند. گروه نمایشی «هنر مقدس» ۴۰۰ اجرای ویژه بانوان داشته است و ۳۰۰ نفر عضو این گروه هستند. خیلی دوست دارم با هر اثر هنری که تولید می‌کنیم حال و احوال بانوان خوب باشد. اگر بستر اسلامی، رهبر اسلامی هنرمند و افرادی که هنر اسلامی برایشان اهمیت‌دارد نبودند، این گروه نمی‌توانست به فعالیت خود ادامه دهد.

خط‌‌‌شكني هنر مقدس
محمدمهدی دادمان، رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی 
از آغاز ورود به حوزه هنری جمله‌ای برایمان مطرح بود که باید در حوزه هنری یک تبعیض مثبت به نفع بانوان فعال در عرصه فرهنگ و هنر و رسانه ایجاد کنیم؛ چراکه به صورت طبیعی ساختارهای اجتماعی، اداری و سازوکارها برای کسی که معتقد، مومن و پرانگیزه است و می‌خواهد در چارچوب اعتقادی خود فعالیت کند، مانع ایجاد می‌کند. ما تلاش‌هایی در این راستا انجام داده‌ایم و واقعیت این است که به دلیل معنا، مفهوم و کارکردهایی که هنر دارد، فعالیت خانم‌ها در بلندمدت اثرگذارتر است.
یکی از ویژگی‌های گروه «هنر مقدس»، گروهی و جمع بودن آن است؛ گروهي كه خط شکن است و فعالیت این گروه که همه عوامل آن را بانوان تشکیل داده‌اند، به دیگران جرأت فعالیت هنری می‌دهد.
یکی ديگر از ویژگی کار آنها نگاه نو به نمایش دینی مذهبی است. ما در حوزه نمایش آیینی به تکرار افتاده‌ایم و کلیشه‌هایی ما را گرفتار کرده است. اگر چه بیان مصائب و روضه حضرت زهرا (س) بسیار مهم است اما اینکه ما فقط روضه نگوییم و موضوع در دل داستانی مطرح شود و قصه و حرف متفاوتی را با بیان جدیدی ارائه کنیم که مخاطب بتواند از آن استفاده کند، اهمیت دارد.
این موضوع که نیروی انسانی گروه «هنر مقدس» در چرخه‌ای قرار می‌گیرد و پس از استعدادیابی از فرآیند تربیتی و آموزشی بهره‌مند می‌شود، رشد می‌کند و فرصت جدا شدن از گروه برای تکثیر ایده برایش بوجود می‌آید، حرف و اتفاق خیلی مهمی است. یکی از  بحران‎های ما در فرهنگ و هنر انقلاب این است که این چرخه شکل نمی‌گیرد؛ یعنی ما یا کار حرفه‌ای و یا آموزشی می‌کنیم که هرکدام از دیگری جدا است؛ یا کار آموزشی ما از جنس کارگاهی است و صرفا به مباحث نظری محدود می‌شود. در حالی‌که گروه «هنر مقدس» همه موارد را در کنار هم قرار داده و ضمن اینکه دوره‌های آموزشی برگزار می‌کند، تجربه اجرا و کار عملی افراد را پله پله به رشد می‌رساند و فضای کار باشگاهی فراهم می‌کند كه بسیار اهميت دارد.
حس خانواده بودن اعضای گروه «هنر مقدس»، از دیگر موارد پراهمیت اين گروه است؛ ما «هنر مقدس» را جزو خانواده حوزه هنری می‌دانیم؛ یعنی همه تلاش ما در دوره جدید فعالیت حوزه هنری این بوده که جمع‌ها و گروه‌هایی چون «هنر مقدس» در عین حفظ استقلال و اینکه گرفتار ضوابط اداری و سازمانی نمی‌شوند، خود را جزو خانواده حوزه هنری انقلاب اسلامی بدانند. ما در پذیرش خانواده حوزه هنری سخت‌گیر هستیم؛ چراکه شأن حوزه هنری بالا است و با همه این سخت‌گیری‌ها گروه «هنر مقدس» را به عنوان بخشی از خانواده حوزه هنری پذیرفته‌ایم.

نمایش فاطمه(س)
نويسنده و كارگردان: مريم شعباني
بازیگران نمایش: فاطمه مرادی، محدثه جوادی فام، فاطمه نوری شکری
نریشن: فضه سادات حسینی
خلاصه داستان: دختری به نام فاطمه از آسمان به زمین می‌آید تا زمین را از تاریکی‌ها نجات بخشد. لوسیفر یا شیطان برای سد کردن راه او لشکرکشی می‌کند و فاطمه در این مسیر با اتفاقاتی روبه‌رو می‌شود.

*کار تحقیقات و پژوهش نمایش از سال 1398 آغاز شد.
*خطابه اجرا (لکچر پرفرمنس)«فاطمه‌ (س)» از سال ۱۴۰۰ برای چندين متوالی در ایام فاطمیه ویژه بانوان در سالن‌های سوره حوزه هنری، ایوان شمس و پردیس تئاتر تهران و سالن خلیج فارس شرکت نفت عسلویه اجرا شده است.
*نمایش فاطمه (س) 7 فراز از زندگی حضرت فاطمه(س) را به تصویر می‌کشد.
*این نمایش در ۷۵ دقیقه به صورت مونولوگ و حرکات فرم روایت می‌شود و به صورت خطابه به روی صحنه می‌رود.
*اين نمايش حاصل تلاش گروهی ۷۰ نفر از بانوان هنرمند حوزه تئاتر است که ۵۰ ارائه کننده یا اصطلاحا پرفورمر دارد و ۲۰ نفر نیز در بخش اجرایی فعالیت می‌کنند.
*این نمایش در فاطمیه ۱۴۰۱شمسي در بغداد اجرا و با استقبال چشمگیر بانوان عراقی همراه شد. «فاطمه (س)» همچنين به مناسبت عید غدیر سال 1402 شمسي در سالن المسرح الوطنی بغداد با زبان عربي روی صحنه رفت و میزبان بیش از ۷ هزار بانوی عراقی بود.

صحبت‌هاي مریم شعبانی درباره نمایش «فاطمه (س)»: تولید آثار نمایشی در ایام محرم و فاطمیه زیاد شده ولی من سعی نداشتم یک روضه‌نمایش تولید کنم. هدفم این بود که از طریق هنر تئاتر، فرازهایی از زندگی حضرت زهرا (س) را به تصویر بکشم که کم‌تر به آن‌ها پرداخته شده است؛ نظیر حضور اجتماعی حضرت، حضور عارفانه و عاشقانه ایشان در کنار همسر و فرزندانش و حضور ایشان در مدیریت اقتصادی. هدفم این بود که شکاف بین زن مسلمان امروزی و حضرت فاطمه زهرا (س) را برداریم و تصویری رئال از حضرت ارائه دهیم. از این‌رو ۷ فراز از زندگی حضرت را به گونه‌ای به مخاطب نشان دادیم تا کاربردی باشد و مخاطب بتواند از ایشان الگوبرداری کند.

نمایش علیا مخدره 
نويسنده و كارگردان: مريم شعباني
بازیگران نمایش: عطیه بحری، فاطمه زارع، فاطمه مرادی، محدثه رمضانی، سارا قادری، سبا رضایی، مهدیه خادمی، شکیبا عبدی مطلق، فاطمه گودرزی و حنانه حدادی
خلاصه داستان: سه زن ادیب و هنرمند برای اولین بار شرایط اجرای تعزیه زنانه را در کاخ ناصری به وجود می‌آورند. در شکل‌گیری این اتفاق، ماه تابان خانم یا قمرالسلطنه خواهر ناصرالدین‌شاه و فخرالدوله و فروغ الدوله دختران ناصرالدین شاه نقش دارند و تعزیه‌های مختلفی را در کاخ شاه اجرا می‌کنند.
 
*علیا مخدره روایتی مستند از دوران قاجار است و چگونگی به وجود آمدن تعزیه زنانه در دربار ناصرالدین‌شاه را روایت می‌کند.
*در این اثر نمایشی تعزیه‌هایی مثل تعزیه «حضرت قاسم (ع)» و «حضرت علی‌اکبر (ع)» و شبیه خوانی «حضرت زینب (س)» نیز اجرا می‌شود.

نمایش راحوما 
نويسنده و كارگردان: مريم شعباني
بازیگران نمایش: ریحانه افخم رضایی، سبا رضایی، عطیه بحری،زهرا فرهانی، مهدیه خادمی، منصوره جلالیان
خلاصه داستان: سه زن از ادیان مختلف که در دشتی نزدیک صحرای کربلا به هم می‌رسند و با قیام عاشورا پیوند می‌خورند.

*نمایش عاشورایی «راحوما» داستانی شنیده‌نشده از وقایع دشت کربلا را روایت می‌کند. 
*این نمایش که به همت بیش از ۴۰ بانوی هنرمند طراحی شده، با هنرنمایی گروه پرفورمنس و اجرای گروه کرال همراه است.

 نمایش دنیا و یه روز عجیب
نويسنده و كارگردان: مريم شعباني
تهیه‌کننده: مرتضی اسدی‌مرام؛ از تولیدات مشترک خانواده فرهنگ و هنر امید (حوزه هنری) و ‌گروه تئاتر بین‌المللی هنر مقدس
بازیگران نمایش: مهلا سادات استاد رمضان، حلما بلیغ، زینب تربتی، ضحی سادات علوی، حوریا مصطفوی، یسنا لطفعلی زاده، سمیرا ‌حاجی ‌فتحعلی (خانم ستاره)
خلاصه داستان: دنیا دختری نوجوان که از دنیای با نظم خسته بود، در روز تولدش به همراه دوستانش آرزو می‌کنند دنیا از نظم طبیعی به بی‌نظمی گرایش پیدا کند و در نتیجه آرزوی او به شکلی برآورده می‌شود. 

*نمایش موزیکال کودک و نوجوان «دنیا و یه روز عجیب»، با موضوع توحید و برهان نظم، از ۲۱ خرداد تا یکم تیر1404 ویژه دختران و مادران در سالن اصلی پردیس تئاتر تهران روی صحنه رفت. حضور فرزندان پسر تا ۹ سال بلامانع بود.
*در این نمایش سمیرا ‌حاجی ‌فتحعلی (خانم ستاره) بازیگر و مجری شبکه پویا با ایفای نقش «مامان دنیا» حضور داشت.

نمایش برای هانا
نويسنده و كارگردان: مريم شعباني
بازیگران نمایش: شیوا خسرومهر، مرجان آقانوری، آرام یوسفی‌نیا، فائزه سودانی, فاطمه مرادی، ریحانه روئیت وعطیه عبدی مطلق 
خلاصه داستان: روح دختر جوان فلسطینی در مواجهه با یأس، تنهایی و جست‌وجوی حقیقت، با زنان مبارز ایران، عراق و لبنان همراه می‌شود و در بستری شاعرانه و احساسی، مسیر دفاع از سرزمین و حقیقت را طی می‌کند.

*«برای هانا» با روایت‌هایی برگرفته از واقعیت و نگاهی سورئال به و مقاومت زنان در دل جنگ، روی صحنه می‌رود. این نمایش با اتکا بر شخصیت‌هایی مستند و الهام‌گرفته از واقعیت، روایتی نمادین و فرازمانی از امید و ایستادگی زنان در دل جنگ و ویرانی ارائه می‌دهد.
*در این نمایش با بهره‌گیری از تصویر، حرکت و موسیقی، تجربه‌ای حماسی و عاطفی از تداوم مقاومت و زنده‌ماندن امید در تاریکی خلق کرده است.
 
مرجان آقانوری بازیگر نمایش «برای هانا»: در این اجرا با زنانی از دوره‌ها و جغرافیاهای مختلف روبه‌رو هستیم که هرکدام در بستر سیاست و مبارزه فعال بوده‌اند. این زنان با وجود تفاوت‌های فرهنگی، سیاسی و رفتاری، یک وجه مشترک دارند و آن «خلق کردن» است؛ نقطه‌ای که حتی در دل مبارزه نیز آنها را به هم نزدیک می‌کند.
نگاه کارگردان به مسئله زنانگی و مواجهه زنانه با جهان مردانه قدرت، نگاهی دقیق، خاص و به‌روز است و همین موضوع باعث شده نمایش از کلیشه‌ها فاصله بگیرد. از همان ابتدای همکاری، ذهن مشترکی میان من و کارگردان وجود داشت، چراکه دغدغه هر  دومان مسئله زن و مواجهه زنانه با جهان است.
گروه هنر مقدس کاملاً زنانه است و مدیریت تمام بخش‌ها را خانم‌ها برعهده دارند. تجربه کار در چنین گروهی برای من بسیار رضایت‌بخش بوده، چراکه خانم‌ها معمولاً دقیق، مسئولیت‌پذیر و توجه‌مند به جزئیات هستند.